Chi phí vốn tăng cao, doanh nghiệp thu hẹp hoạt động

Trong bối cảnh kinh tế còn nhiều biến động, mặt bằng lãi suất cho vay tại Việt Nam hiện vẫn duy trì ở mức tương đối cao. Theo các số liệu cập nhật, lãi suất vay thế chấp phổ biến dao động khoảng 5,5 - 10%/năm, trong khi vay tín chấp có thể lên tới 12 - 28%/năm tùy ngân hàng và hồ sơ khách hàng.

Ở góc độ bình quân toàn hệ thống, lãi suất cho vay VND của các ngân hàng thương mại hiện vào khoảng 7,1 - 9,4%/năm, song trên thực tế nhiều khoản vay thương mại hoặc sau ưu đãi có thể cao hơn đáng kể. 

Đáng chú ý, với các khoản vay mua nhà - lĩnh vực có tính lan tỏa lớn tới nền kinh tế - lãi suất thả nổi tại một số thời điểm đã chạm ngưỡng 11 - 15%/năm, tạo áp lực lớn lên cả người vay và doanh nghiệp bất động sản.

Đối với doanh nghiệp sản xuất, chi phí lãi vay tăng trực tiếp làm giảm biên lợi nhuận. Không ít doanh nghiệp cho biết, khoản chi trả lãi vay hiện chiếm tỷ trọng ngày càng lớn trong cơ cấu chi phí, buộc họ phải cắt giảm sản lượng, trì hoãn kế hoạch mở rộng hoặc thậm chí thu hẹp quy mô hoạt động.

Một lãnh đạo doanh nghiệp trong lĩnh vực chế biến gỗ chia sẻ, với mức lãi suất vay trung - dài hạn phổ biến từ 9 - 11%/năm, chi phí tài chính đã tăng gần gấp đôi so với giai đoạn trước. “Chúng tôi gần như không còn dư địa để xoay xở. Nếu tiếp tục vay mới để duy trì sản xuất, áp lực trả nợ sẽ rất lớn trong những năm tới”, vị này nói.

Không chỉ doanh nghiệp sản xuất, các doanh nghiệp bất động sản, xây dựng - những lĩnh vực phụ thuộc lớn vào vốn vay - cũng chịu tác động nặng nề. Khi lãi suất cao, chi phí đầu vào tăng, giá thành sản phẩm bị đội lên, trong khi sức cầu thị trường suy yếu, khiến nhiều dự án rơi vào tình trạng đình trệ.

Dữ liệu thị trường cũng cho thấy lãi suất cho vay bình quân tại một số ngân hàng hiện giao động quanh 7-8,5%/năm. Số lượng doanh nghiệp tạm ngừng hoạt động hoặc giải thể có xu hướng gia tăng, trong đó có nguyên nhân đến từ khó khăn tiếp cận vốn.

Chuyên gia cảnh báo vòng xoáy áp lực tài chính

Theo các chuyên gia kinh tế, lãi suất cao không chỉ tạo áp lực tức thời mà còn có thể kéo dài hệ lụy nếu không được kiểm soát hợp lý.

Chuyên gia Hoàng Trọng Thủy nhận định, khi lãi suất duy trì ở mức cao trong thời gian dài, áp lực lớn nhất với doanh nghiệp không chỉ là chi phí tăng lên, mà là dòng tiền ngày càng bị co hẹp. “Nhiều doanh nghiệp hiện nay vẫn có đơn hàng, vẫn có thị trường, nhưng phải cân đối dòng tiền chặt chẽ hơn để đảm bảo trả lãi, trả nợ đúng hạn”, ông nói.

Theo ông Thủy, nếu tình trạng này kéo dài, doanh nghiệp sẽ buộc phải thu hẹp quy mô, giãn tiến độ đầu tư hoặc hạn chế vay mới để tránh rủi ro tài chính. Khi nhiều doanh nghiệp cùng chuyển sang trạng thái thận trọng, thu hẹp hoạt động, tác động lan rộng tới nền kinh tế là khó tránh và ảnh hưởng đến sản xuất, việc làm và sức mua trên thị trường.

Còn TS. Cấn Văn Lực, chuyên gia kinh tế trưởng của BIDV cho rằng, việc chi phí tài chính gia tăng có thể khiến quá trình phục hồi của doanh nghiệp diễn ra chậm hơn so với kỳ vọng. Trong bối cảnh đó, nhiều doanh nghiệp có xu hướng thận trọng hơn với kế hoạch vay vốn và mở rộng sản xuất, qua đó phần nào ảnh hưởng tới động lực tăng trưởng chung.

Theo ông Lực, khi chi phí vốn tăng, doanh nghiệp sẽ phải cân nhắc kỹ hơn trong quyết định đầu tư, ưu tiên tối ưu dòng tiền và hiệu quả hoạt động. Điều này có thể tác động đến doanh thu trong tương lai, song cũng là cơ hội để doanh nghiệp tái cấu trúc và nâng cao năng lực quản trị tài chính.

Ông Lực cũng lưu ý, trong bối cảnh mới, doanh nghiệp cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số để tối ưu vận hành, tiết giảm chi phí. Cùng với đó là tăng cường quản trị rủi ro, đặc biệt với dòng tiền, lãi suất và tỷ giá, nhằm nâng cao khả năng chống chịu trước biến động.

“Trong trung và dài hạn, nếu mặt bằng lãi suất sớm ổn định trở lại, doanh nghiệp sẽ có thêm điều kiện để cải thiện năng lực cạnh tranh, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập ngày càng sâu rộng”, ông Lực nhận định. Đồng thời, ông cho hay, doanh nghiệp không nên chậm lại trong xu hướng chuyển đổi xanh, phát triển mô hình kinh doanh tuần hoàn và hướng tới phát triển bền vững, bởi đây sẽ là lợi thế quan trọng trong giai đoạn tới.

Các chuyên gia cho rằng, cần có sự điều hành linh hoạt hơn về chính sách tiền tệ, nhằm cân bằng giữa mục tiêu kiểm soát lạm phát và hỗ trợ tăng trưởng. Việc giảm lãi suất cần đi kèm với các giải pháp đồng bộ như cải thiện khả năng tiếp cận tín dụng, tháo gỡ rào cản pháp lý và hỗ trợ doanh nghiệp tái cấu trúc tài chính.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp cũng cần chủ động thích ứng bằng cách tối ưu hóa chi phí, đa dạng hóa nguồn vốn và nâng cao hiệu quả quản trị. Việc giảm phụ thuộc vào vốn vay ngân hàng, tăng cường huy động từ thị trường vốn hoặc đối tác chiến lược được xem là hướng đi cần thiết trong bối cảnh hiện nay.

Trong một nền kinh tế mà doanh nghiệp đóng vai trò trung tâm, bài toán lãi suất không chỉ là vấn đề của riêng khu vực tài chính, mà còn là yếu tố then chốt quyết định sức khỏe và khả năng phục hồi của toàn bộ nền kinh tế.