Việt Nam hiện có khoảng 785.000 doanh nghiệp nhỏ và vừa, chiếm hơn 98% tổng số doanh nghiệp. Doanh nghiệp SME sử dụng 70% lực lượng lao động, đóng góp khoảng 50% GDP, theo Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam. 

Trong một cuộc hội thảo mới đây, ông Michael Vũ Nguyễn, Tổng Giám đốc Boeing Việt Nam, cho biết các chuyên gia Mỹ nhận định Việt Nam có 2 năm để nắm bắt cơ hội từ việc Việt Nam và Mỹ nâng tầm đối tác chiến lược toàn diện. Thời gian qua, rất nhiều công ty Mỹ nhận thấy Việt Nam là quốc gia có nền kinh tế đang phát triển năng động, nguồn nhân lực trẻ dồi dào, tuy nhiên chưa  tận dụng tối đa các cơ hội để phát triển cao hơn. 

“Đa số các công ty Mỹ về đây 1-2 tuần khảo sát xong rồi đi. Khi nhìn cơ hội như vậy đến và đi, tôi thấy rất tiếc. Với các doanh nghiệp nước ngoài, họ không cần làm việc với các doanh nghiệp lớn của Việt Nam. Bởi các doanh nghiệp, tập đoàn lớn ở Mỹ đa số bắt đầu từ doanh nghiệp vừa và nhỏ, Boeing cũng vậy. Vì vậy nên hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ Việt Nam nắm bắt cơ hội khi doanh nghiệp nước ngoài vào làm việc”, ông Vũ Nguyễn nói.

Nhưng, báo cáo mới nhất của IFC cũng chỉ ra rằng chỉ 30% SME tại Việt Nam có khả năng tiếp cận tín dụng. Mặt khác, nhóm doanh nghiệp này cũng đang đối mặt với rất nhiều thách thức trong việc huy động vốn. 

Huy động vốn khó khăn trong bối cảnh nền kinh tế thế giới biến động mạnh, giá cả nguyên nhiên vật liệu đầu vào tăng cao, yêu cầu kĩ thuật của các thị trường khó tính ngày càng thắt chặt, gây gánh nặng chi phí không nhỏ cho các doanh nghiệp. Nhiều doanh nghiệp không trụ vững được với thị trường. 

Số liệu từ Tổng cục Thống kê cho thấy, trong 4 tháng đầu năm, số doanh nghiệp đăng kí thành lập mới và quay trở lại hoạt động là 81,3 nghìn doanh nghiệp, tăng 3,0% so với cùng kỳ năm ngoái, đạt mức cao nhất 4 tháng kể từ trước đến nay. Nhưng song song với đó, số doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường lên tới 86,4 nghìn doanh nghiệp, tăng 12,2%, cao hơn số doanh nghiệp mới. Điều này cho thấy áp lực của các doanh nghiệp vừa và nhỏ là rất lớn. 

Thực tế cho thấy, nếu doanh nghiệp vừa và nhỏ Việt Nam được hỗ trợ kịp thời, đúng hướng sẽ nhanh chóng nâng cao năng lực và đáp ứng tốt yêu cầu của nhà cung ứng quốc tế. Đơn cử như năm 2014, chỉ có 25 doanh nghiệp Việt Nam đủ điều kiện trở thành nhà cung ứng cấp 1, 2 của tập đoàn Samsung. Đến năm 2023, số lượng nhà cung ứng cho tập đoàn tăng gấp 12 lần, lên 306 doanh nghiệp. Các doanh nghiệp Việt Nam sau khi được chuyên gia Samsung đào tạo đã nhanh chóng nâng cao năng lực và từng bước tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu của tập đoàn.

Nhưng không phải “ông lớn” nào khi vào Việt Nam cũng đủ thời gian và kiên nhẫn để triển khai chiến lược đào tạo như Samsung. Bởi hiện nay, những nước lân cận như Thái Lan, Malaysia, Indonesia, Ấn Độ… đang gia tăng sự cạnh tranh nhân lực, hạ tầng, chính sách… để thu hút “đại bàng”. Vì vậy, Việt Nam cần dồn lực để nâng tầm cho các SME, giúp họ đủ tự tin để chơi với các “ông lớn.

Theo chuyên gia, ngoài việc ổn định kinh tế vĩ mô, tạo môi trường kinh doanh thuận lợi cho doanh nghiệp, Ngân hàng Nhà nước cần xây dựng cơ chế khuyến khích các ngân hàng thương mại, tổ chức tín dụng thành lập các kênh tài chính riêng cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa, tăng mức dư nợ cho loại hình doanh nghiệp này tiếp cận với vốn ngân hàng.

“Chúng ta có rất nhiều nguồn, trong đó có nguồn bảo lãnh tín dụng cho doanh nghiệp nhỏ, nguồn tổ chức hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa và các gói tín dụng của ngân hàng, kể cả ngân hàng cổ phần. Theo tôi tìm hiểu, các ngân hàng, tổ chức tín dụng đều có nguồn tiền cho vay nhưng cơ chế, chính sách ưu tiên cho doanh nghiệp nhỏ và vừa chưa rõ nên họ không thể cho vay được”, ông Nguyễn Văn Thân, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa, cho biết.

Về phía doanh nghiệp, theo chuyên gia, dù tiếp cận nguồn vốn vay nào thì doanh nghiệp nhỏ và vừa cần quan tâm đến vấn đề quản trị dòng tiền, minh bạch trong báo cáo tài chính. Đây là điều kiện tiên quyết để bước chân vào thị trường vốn.  

Mới đây, Thủ tướng Chính phủ cũng ban hành Chỉ thị 14 tập trung tháo gỡ khó khăn cho sản xuất, kinh doanh, thúc đẩy tăng trưởng và ổn định kinh tế vĩ mô. Ông Mạc Quốc Anh, Phó Chủ tịch Hiệp hội doanh nghiệp nhỏ và vừa thành phố Hà Nội, cho biết không chỉ Việt Nam mà các quốc gia đều đang kiểm soát chặt chẽ tài chính và tiền tệ. Đối với thị trường nội địa, chúng ta đang đẩy mạnh dòng tài chính vào các lĩnh vực sản xuất để tạo ra nhiều sản phẩm mới. Khi kiểm soát được dòng tài chính về lãi suất và huy động sẽ giúp doanh nghiệp phòng ngừa rủi ro tài chính, đảm bảo kinh tế vĩ mô.

“Hiện nay chúng ta đang muốn dòng tiền đưa vào các mục đầu tư đúng theo chiến lược của nền kinh tế Việt Nam. Ví dụ đầu tư vào nông nghiệp, dịch vụ du lịch, sản xuất, công nghiệp nhẹ, công nghiệp nặng, các sản phẩm chủ lực… chắc chắn sẽ được ưu tiên. Khi kiểm soát được dòng tiền, dòng tài chính thì đầu ra của các doanh nghiệp, đầu ra của thị trường tài chính sẽ được bình ổn. Với dòng tiền tài chính, thị trường chứng khoán đang được đánh giá tín hiệu tích cực. Khi dòng tiền đưa vào các công ty đại chúng, những công ty làm ăn bài bản, có thị trường quy mô cao thì tăng trưởng tài chính tín dụng sẽ được kiểm soát”, ông Quốc Anh nói.

Ngoài ra, vị này cho biết, với các doanh nghiệp, nguồn nguyên liệu đầu vào vô cùng quan trọng. Trong bối cảnh nguyên nhiên liệu thế giới tăng và biến động không ngừng, cần tạo ra những vùng nguyên liệu mới, nguyên liệu đủ sản lượng và chất lượng trong nước để phục vụ cho doanh nghiệp sản xuất.