Sự kiện không chỉ là một bước đi thuần túy về mặt kỹ thuật hạ tầng, mà quan trọng hơn, nó thiết lập một cơ chế kinh tế mang tính bước ngoặt nhằm gắn chặt trách nhiệm bảo vệ môi trường toàn cầu với lợi ích cốt lõi của doanh nghiệp, mở đường cho lộ trình hiện thực hóa cam kết phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050.

Việc đưa sàn giao dịch vào hoạt động là kết quả trực tiếp từ nỗ lực đồng bộ nhằm triển khai Đề án thành lập và phát triển thị trường carbon tại Việt Nam theo Quyết định số 232/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, song song với việc cụ thể hóa các quy định nghiêm ngặt tại Nghị định số 06/2022/NĐ-CP của Chính phủ về giảm nhẹ phát thải khí nhà kính và bảo vệ tầng ozon.

Để có được một hệ thống giao dịch vận hành ổn định và thông suốt ngay trong ngày đầu tiên, một mạng lưới liên kết kỹ thuật và pháp lý chặt chẽ đã được thiết lập dưới sự chỉ đạo của Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước. Trong đó, HNX đã phối hợp toàn diện với Cục Biến đổi khí hậu thuộc Bộ Tài nguyên và Môi trường, Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC), cùng Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV) để xây dựng khung pháp lý, quy chế quản lý thị trường cũng như hệ thống đăng ký, giao dịch và thanh toán bù trừ một cách đồng bộ.

Sự chuẩn bị kỹ lưỡng này đã mang lại những kết quả thực tế đầy triển vọng khi toàn bộ hệ thống công nghệ thông tin kết nối giữa các đơn vị chủ quản đã trải qua các đợt thử nghiệm khắt khe, chứng minh được tính ổn định và bảo mật cao. Bản thân các quy chế và quy trình nghiệp vụ liên quan cũng đã được ban hành đầy đủ, tạo hành lang pháp lý an toàn cho các chủ thể tham gia.

Tính đến thời điểm khai trương, thị trường bước đầu đã ghi nhận sáu công ty chứng khoán đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn ngặt nghèo để trở thành thành viên chính thức, cùng với hơn một trăm cơ sở phát thải lớn thuộc danh mục phân bổ hạn ngạch phát thải khí nhà kính của quốc gia đã sẵn sàng tâm thế tham gia giao dịch. Sự hiện diện sẵn có của các cấu phần này cho thấy các điều kiện cần thiết để vận hành một thị trường carbon tại Việt Nam đã được đáp ứng đồng bộ, hứa hẹn tạo ra dòng chảy thanh khoản tích cực ngay trong giai đoạn đầu.

Thay vì áp đặt các chế tài hành chính một cách khiên cưỡng, Sàn giao dịch carbon vận hành dựa trên tư duy lấy lợi ích kinh tế làm đòn bẩy thúc đẩy trách nhiệm.

Phát biểu tại buổi lễ, ông Nguyễn Anh Phong, Chủ tịch HNX đã nhấn mạnh rằng sàn giao dịch này không chỉ tối ưu hóa chi phí cho doanh nghiệp thông qua việc mua bán hạn ngạch và tín chỉ tự nguyện, mà còn trực tiếp khuyến khích các đơn vị chủ động cải tiến công nghệ, chuyển đổi quy trình sản xuất để dư thừa hạn ngạch đem bán, biến dòng phát thải vốn là gánh nặng thành một loại tài sản có giá trị thương mại.

Sau khi thị trường chính thức đi vào hoạt động, HNX cam kết sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các đơn vị liên quan để quản lý, vận hành thị trường theo các nguyên tắc an toàn, hiệu quả, công khai và minh bạch, đồng thời đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến để thu hút thêm nhiều doanh nghiệp phát thải và các tổ chức đầu tư quan tâm tham gia sâu hơn vào hệ thống.

Dưới góc nhìn quản lý vĩ mô, bà Vũ Thị Chân Phương, Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cũng khẳng định sự kiện này mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong tiến trình hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường hiện đại của Việt Nam, đánh dấu bước chuyển mình của thị trường tài chính theo hướng xanh và bền vững.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu toàn cầu đang đặt ra những thách thức sống còn, phát triển kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn đã trở thành xu hướng không thể đảo ngược. Do đó, sàn giao dịch carbon không chỉ dừng lại ở một công cụ giảm phát thải mà còn là một cấu phần cốt lõi của hệ sinh thái tài chính xanh, mở ra kênh huy động và phân bổ nguồn lực hiệu quả cho các dự án phát triển bền vững, giúp thị trường vốn nội địa từng bước tiệm cận sâu sắc với các thông lệ và tiêu chuẩn quốc tế.

Một trong những điểm nhấn đáng chú ý nhằm tiếp sức cho cộng đồng doanh nghiệp trong giai đoạn đầu chính là quyết sách nhân văn của Chính phủ thông qua việc ban hành Nghị định số 29/2026/NĐ-CP, quy định hoàn toàn không thu phí đối với các doanh nghiệp tham gia Sàn giao dịch carbon trong nước trong suốt giai đoạn thí điểm kéo dài đến hết năm 2028.

Theo Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, chủ trương này thể hiện tinh thần đồng hành sát sao của Chính phủ với doanh nghiệp, giúp giảm thiểu tối đa gánh nặng chi phí ban đầu, từ đó tạo động lực mạnh mẽ khuyến khích các đơn vị mạnh dạn thực hiện các giải pháp xanh hóa.

Tuy nhiên, để bảo vệ thị trường non trẻ này trước các rủi ro tiêu cực, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cũng đặt ra những yêu cầu rất nghiêm khắc cho các đơn vị vận hành. Các cơ quan quản lý và vận hành sàn phải tập trung cao độ bảo đảm hệ thống công nghệ thông tin luôn an toàn, thông suốt, đồng thời không ngừng hoàn thiện các quy trình nghiệp vụ để tạo thuận lợi tối đa cho các thành viên.

Đặc biệt, công tác giám sát thị trường sẽ được đẩy mạnh nhằm phát hiện và xử lý nghiêm các hành vi thao túng, gian lận hoặc làm lũng đoạn thị trường, đảm bảo một môi trường cạnh tranh lành mạnh. Song song đó, việc nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế và nâng cao năng lực cho các định chế trung gian cũng cần được chú trọng để phục vụ tốt cho yêu cầu hội nhập kinh tế toàn cầu sau này.

Đại diện cho các đơn vị trực tiếp quản lý hệ thống, ông Lương Hải Sinh, Chủ tịch Hội đồng thành viên Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam khẳng định sẽ quán triệt sâu sắc và triển khai đầy đủ các nhiệm vụ trọng tâm được giao. Đơn vị vận hành sẽ đặt ưu tiên hàng đầu vào việc bảo đảm sàn giao dịch vận hành an toàn, ổn định, bảo mật và thông suốt, minh bạch hóa mọi hoạt động theo đúng quy định của pháp luật. Trong thời gian tới, các đơn vị sẽ phối hợp chặt chẽ với Bộ Tài nguyên và Môi trường cùng các cơ quan liên quan để liên tục lắng nghe, rà soát và kịp thời tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc phát sinh từ thực tiễn của doanh nghiệp nhằm tham mưu, kiến nghị hoàn thiện cơ chế chính sách kịp thời.

Mặc dù việc khai trương Sàn giao dịch carbon nội địa là một dấu mốc có ý nghĩa bước ngoặt đối với cả thị trường tài chính lẫn lộ trình bảo vệ môi trường của quốc gia, song các nhà lãnh đạo đều nhìn nhận đây mới chỉ là bước khởi đầu cho một hành trình dài hạn và nhiều thách thức. Với tinh thần chủ động, trách nhiệm và sự phối hợp đồng bộ giữa cơ quan quản lý và cộng đồng doanh nghiệp, sàn giao dịch carbon được kỳ vọng sẽ trở thành bệ phóng vững chắc giúp nâng cao năng lực cạnh tranh tổng thể của nền kinh tế Việt Nam, thúc đẩy tăng trưởng xanh và vững vàng tiến tới mục tiêu Net Zero vào năm 2050.