Tiêu cực trên Facebook là bản sao của những vấn đề xã hội?

Theo bà Frances Haugen, người tố cáo và cung cấp những tài liệu trọng tâm cho cuộc điều tra của The Journal: "Phiên bản Facebook tồn tại ngày nay đang chia rẽ xã hội và gây ra bạo lực sắc tộc trên toàn thế giới", và nói với CBS rằng: “Facebook đã nhận ra rằng nếu họ thay đổi thuật toán để an toàn hơn, mọi người sẽ dành ít thời gian hơn trên mạng xã hội, sẽ có ít người nhấp vào quảng cáo hơn, họ sẽ kiếm được ít tiền hơn”.

Nhưng trước khi vụ việc được tiết lộ hoàn toàn, thì Facebook và các ứng dụng của nó gồm Messenger, Instagram và WhatsApp bị ngừng hoạt động toàn cầu một cách bất thường, được cho là tước đi phương tiện giao tiếp kỹ thuật số của 3,5 tỷ người ở nhiều quốc gia. Sự cố đó đã chứng minh thêm sự phụ thuộc của con người rất nhiều vào Facebook. Và câu hỏi đặt ra là liệu con người chúng ta có tốt hơn nếu Facebook không còn nữa?

Theo hồ sơ Facebook, các điều tra cho rằng: trong suốt đại dịch, các nhà hoạt động chống vắc-xin Covid-19 đã sử dụng nền tảng này để cản trở nỗ lực tiêm chủng của chính phủ Mỹ. Còn phát hiện ứng dụng Instagram gây hại cho sức khỏe tinh thần của người dùng nhiều hơn so với các nền tảng truyền thông xã hội khác, khiến các vấn đề về hình ảnh cơ thể trở nên tồi tệ hơn đối với một trong ba cô gái vị thành niên.

Các nhân viên nhìn thấy Facebook đang được sử dụng để tạo điều kiện thuận lợi cho mọi hoạt động tàn ác ở các nước đang phát triển, nơi người dùng Facebook ngày càng mở rộng, bao gồm buôn người, ma túy, kích động bạo lực, buôn bán nội tạng và đàn áp. Một cựu phó chủ tịch của Facebook đã mô tả thái độ của công ty đối với những căn bệnh xã hội này “đơn giản là chi phí kinh doanh”.

Cũng theo điều tra, “các nhà nghiên cứu của Facebook đã xác định được những tác động xấu của nền tảng này nhưng hết lần này đến lần khác, bất chấp các cuộc điều trần của Quốc hội, những cam kết của riêng mình và nhiều cuộc trưng bày trên các phương tiện truyền thông, công ty đã không sửa chữa chúng”.

Nhóm người phản đối Facebook thì cho biết: “Thay vì chờ đợi chính phủ ban hành các quy tắc liên quan đến mạng xã hội, đã đến lúc mọi người hành động. Ngừng sử dụng Facebook! Lý do duy nhất mà Facebook sở hữu quyền lực như vậy để có ảnh hưởng đến các cuộc bầu cử, hoặc phân chia các nhóm xã hội, là mọi người trao cho nó quyền lực đó bằng cách dành thời gian trên mạng xã hội. Vì vậy, hãy ngừng sử dụng Facebook và loại bỏ sức mạnh (và lợi nhuận) của nó.”

Quyền lực Facebook hay sự phụ thuộc của người dùng

Về phần mình, Facebook đã phản ứng lại cuộc điều tra của The Journal bằng cách tuyên bố rằng nó chứa các phân tích sai và hứa sẽ “tiếp tục cải thiện các sản phẩm và dịch vụ”.

Ông Siva Vaidhyanathan, giáo sư nghiên cứu truyền thông tại Đại học Virginia, nói với Warzel: “Bạn thấy nhiều người đưa ra ý tưởng đầy hy vọng về một nền tảng truyền thông xã hội mới, nhân văn để giải cứu chúng ta - một nền tảng tôn trọng quyền riêng tư hoặc ít cưỡng chế hơn về mặt thuật toán. Nhưng thành thật mà nói, những gì họ thực sự đang đề xuất tại thời điểm đó không thực sự còn là phương tiện truyền thông xã hội nữa.”

Vào năm 2019, một bài lập luận của Annalee Newitz trên tạp chí The Times cũng cho rằng: “Chúng ta cần ngừng giao trách nhiệm duy trì không gian công cộng cho các tập đoàn và thuật toán - và trả lại nó cho con người”

Khi "Hồ sơ Facebook" được xuất bản, người đứng đầu Instagram, Adam Mosseri, đã phát biểu trên một podcast khẳng định những mặt tốt vượt trội hơn mọi tội lỗi, giống như "Những chiếc ô tô tạo ra nhiều giá trị hơn trên thế giới so với những gì chúng đã phá hủy và tôi nghĩ mạng xã hội cũng tương tự."

Thông qua Facebook Messenger và WhatsApp, công ty cung cấp các cách giao tiếp với mọi người ở mọi lứa tuổi, kinh nghiệm sống và quốc tịch, đặc biệt hữu ích cho những nhóm dân cư đang cố gắng duy trì kết nối. Giống như Twitter, Facebook tạo điều kiện thuận lợi cho “việc trao đổi thông tin quan trọng đối với việc điều phối các hoạt động biểu tình, chẳng hạn như tin tức về giao thông, cử tri đi bỏ phiếu, sự hiện diện của cảnh sát, bạo lực, dịch vụ y tế và hỗ trợ pháp lý”.

Đồng thời,các trang mạng xã hội có thể có tác động tích cực đến hạnh phúc của những người trẻ bị thiệt thòi: Trong một cuộc khảo sát của L.G.B.T.Q. những người từ 14 đến 29 tuổi đã xuất bản trong năm nay, 11,1% những người chọn Facebook là một trong những trang mạng xã hội yêu thích của họ cho biết rằng họ sử dụng nó vì nó giúp họ cảm thấy yêu đời.

Còn đối với người dùng Facebook chia sẻ The New York Times:  “Sự cố của mạng xã hội khiến tôi băn khoăn. Thực tế, tôi nhận ra tất cả các tác động xã hội tiêu cực của nền tảng này. Facebook hoạt động bằng cách tạo ra lợi nhuận cũng như thúc đẩy lợi ích xã hội. Tuy nhiên, tôi phụ thuộc vào Facebook gần như hàng ngày để giữ liên lạc với bạn bè, gia đình và hàng trăm học sinh cũ”.

Một người khác cho biết: “Có bao nhiêu người bị ốm nặng và / hoặc chết vì các công ty thuốc lá che giấu về tác hại sản phẩm? Cuộc khủng hoảng khí hậu có thể được giảm bớt bao nhiêu phần trăm nếu ngành công nghiệp nhiên liệu hóa thạch trung thực về những gì họ biết cách đây hàng thập kỷ? Các tập đoàn hầu như sẽ luôn đặt lợi nhuận lên trên mọi thứ khác”.

Có người còn cho rằng Facebook cung cấp một dịch vụ hợp pháp, miễn phí, bao gồm những thứ khó chịu đến thú vị cho đến thiết yếu. Bà Haugen là một nhân viên Facebook nên có nghĩa vụ trung thành. Bà ấy không phải là người tố cáo hay anh hùng. Bà ấy là một nhân viên không trung thành.

Mặc dù vậy, sự cố “tắc nguồn” đã tác động rất sâu rộng và nghiêm trọng. Facebook đã tự xây dựng mình thành một nền tảng linchpin với tính năng nhắn tin, phát trực tiếp, thực tế ảo và nhiều dịch vụ kỹ thuật số khác. Ở một số quốc gia, như Myanmar và Ấn Độ, Facebook đồng nghĩa với internet. Hơn 3,5 tỷ người trên khắp thế giới sử dụng Facebook, Instagram, Messenger và WhatsApp để giao tiếp với bạn bè và gia đình, chuyển tải các thông điệp chính trị và mở rộng hoạt động kinh doanh thông qua quảng cáo và tiếp cận cộng đồng. Facebook cũng được sử dụng để đăng nhập vào nhiều ứng dụng và dịch vụ khác, dẫn đến các hiệu ứng domino không mong muốn như không thể đăng nhập vào các trang web mua sắm hoặc đăng nhập vào TV thông minh, và các thiết bị kết nối internet khác.

Brooke Erin Duffy, giáo sư truyền thông tại Đại học Cornell, cho biết: “Sự cố ngừng hoạt động hôm nay đã cho thấy sự phụ thuộc của chúng ta vào Facebook - và các nền tảng khác của nó như WhatsApp và Instagram có thể giảm mạnh. Sự ngừng hoạt động đột ngột này làm nổi bật mức độ bấp bênh đáng kinh ngạc đang cấu trúc nên nền kinh tế công việc qua trung gian kỹ thuật số”.

Sự cố ngừng hoạt động của công nghệ không phải là hiếm, nhưng việc có quá nhiều ứng dụng của công ty truyền thông xã hội lớn nhất thế giới vào thời điểm đó là điều hết sức bất thường. Lần ngừng hoạt động đáng kể cuối cùng của Facebook là vào năm 2019, khi một lỗi kỹ thuật ảnh hưởng đến các trang web của họ trong 24 giờ, để nhắc nhở rằng một sự cố có thể làm tê liệt ngay cả những công ty internet mạnh mẽ nhất.