Theo đại biểu Lê Thị Thanh Lam (Cần Thơ), VNeID đã trở thành kênh giao tiếp chủ yếu và năm 2027, Chính phủ cũng xác định mục tiêu liên thông các cơ sở dữ liệu, không yêu cầu người dân cung cấp lại thông tin đã có. Vấn đề quan trọng là cần tổ chức thực hiện đồng bộ, an toàn.

Vì vậy, nữ đại biểu đề nghị bổ sung quy định hệ thống số của cơ quan Nhà nước phục vụ người dân ưu tiên triển khai trên nền tảng chung đã được đánh giá an ninh, hạn chế phát sinh hệ thống riêng lẻ kết nối vào cơ sở dữ liệu quốc gia.

Dẫn báo cáo thẩm tra của Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại, bà Lam cho biết năm 2025 ghi nhận khoảng 552.000 cuộc tấn công mạng, có khoảng 300 vụ rao bán với hơn 1,7 triệu bản ghi dữ liệu. Qua kiểm tra 7 bộ, ngành, địa phương kết nối Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư đã phát hiện 1.315 lỗ hổng bảo mật nghiêm trọng.

Một bất cập khác được đại biểu TP Cần Thơ chỉ ra là một người dùng điện thoại có dung lượng bộ nhớ nhỏ nhưng phải cài đặt nhiều ứng dụng như định danh điện tử VNeID, bảo hiểm xã hội, ứng dụng thuế, ứng dụng giao thông, quản lý giấy tờ, ứng dụng điện, điện nước...

“Máy thì đầy, chạy chậm, thông báo đến liên tục, tin tuyên truyền, tin nhắc và lẫn cả báo cáo về hồ sơ, thời hạn, quyền lợi của cá nhân. Nhiều thông tin thì người dân sẽ không đọc và bỏ sót những thông tin quan trọng nhất”, bà Lam nói.

Theo bà, điều này cho thấy càng nhiều hệ thống trùng lặp cùng kết nối vào dữ liệu của người dân, càng cần nhiều điểm phải bảo vệ.

Đại biểu Lam đề nghị xác định rõ việc sử dụng dữ liệu an toàn, đúng mục đích, có trách nhiệm và hiệu quả.

Về trách nhiệm báo cáo sự cố, bà nghị bổ sung “Khi dữ liệu cá nhân bị lộ lọt, chủ quản dữ liệu phải thông báo kịp thời cho người bị ảnh hưởng, kèm hướng dẫn phòng tránh lừa đảo, bảo đảm thống nhất với Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân”.

Đại biểu Lam nhấn mạnh người dân cần biết dữ liệu của mình bị lộ để tự bảo vệ mình, vì thực tế, không ít người nhận cuộc gọi, tin nhắn lừa đảo đọc đúng họ tên, số căn cước, đúng giọng nói và cả khuôn mặt của người thân.

Từ đó, bà đề nghị Chính phủ chỉ đạo rà soát các ứng dụng phục vụ người dân để xem dịch vụ nào tích hợp lên nền tảng dùng chung, dịch vụ nào chỉ cần kết nối, chia sẻ dữ liệu, tránh đầu tư trùng lặp, tốn kém chi phí vận hành.

Theo đại biểu Lê Thị Thanh Lam, cần quy định các cơ quan không được yêu cầu người dân nộp lại thông tin đã có. Các bên phối hợp phân loại thông báo, ưu tiên gửi qua VNeID những thông tin về hồ sơ hành chính, thời hạn giải quyết và quyền lợi của người dân.

“Bảo vệ dữ liệu và phục vụ người dân là để người dân thuận tiện hơn, ít ứng dụng trùng lặp, ít đầu mối nắm dữ liệu thì dữ liệu an toàn hơn và người dân cũng đỡ vất vả hơn”, bà Lam nhấn mạnh.

Đại biểu Đoàn Hùng Vũ (Đồng Tháp) đánh giá cao cách tiếp cận của dự thảo Luật An ninh dữ liệu là quản lý theo cấp độ rủi ro và các biện pháp phòng ngừa. Tuy nhiên, ông cho rằng cần quy định rõ hơn một số vấn đề then chốt trong an ninh dữ liệu, đó là yếu tố con người.

Thực tiễn, nhiều sự cố về an ninh thông tin không bắt đầu từ giải pháp kỹ thuật yếu kém mà có thể bắt đầu từ một tài khoản bị lừa mất mật khẩu, một tài khoản có mật khẩu đơn giản bị dò quét, một quản trị viên được cấp quyền quá rộng, một cán bộ sao chép dữ liệu ra ngoài hay một nhân viên của bên thứ ba không người giám sát.

Dự thảo luật quy định lực lượng bảo vệ an ninh dữ liệu trong cơ quan nhà nước được bố trí theo chế độ kiêm nhiệm hoặc chuyên trách để không làm phát sinh tổ chức, biên chế mới. Đánh giá điều này phù hợp với chủ trương tinh gọn biên chế, giảm đầu mối nhưng ông lưu ý cần xem xét lại trường hợp dữ liệu cấp độ 5.

Dữ liệu cấp độ 5 không nhiều, lại liên quan trực tiếp đến vấn đề sống còn của đất nước, nên cần phải được quan tâm đặc biệt. Vì vậy, đại biểu Quốc hội đề nghị bổ sung quy định: riêng nhân sự phụ trách an ninh dữ liệu tại hệ thống rủi ro cấp độ 5 phải là nhân sự chuyên trách và có trình độ, chứng chỉ chuyên môn phù hợp về an ninh thông tin.

"Công nghệ có thể thay đổi liên tục nhưng con người vẫn luôn là mắt xích đầu tiên và cuối cùng trong vấn đề an ninh dữ liệu. Vì vậy, việc bổ sung các quy định trên có liên quan đến con người trong việc bảo vệ an ninh dữ liệu là hết sức quan trọng", ông bày tỏ.

Đại biểu Phạm Thu Xanh (Hải Phòng) thì cho rằng, y tế, ngân hàng, bảo hiểm là những lĩnh vực tiềm ẩn nguy cơ cao về lộ, lọt, mua bán dữ liệu. Cơ quan chức năng đã phát hiện khoảng 300 vụ rao bán dữ liệu với hơn 1,7 triệu bản ghi thuộc nhiều lĩnh vực, trong đó có dữ liệu y tế. Đây cũng là những lĩnh vực chịu tác động trực tiếp của các quy định về an ninh dữ liệu.

Với y tế, theo bà, việc bảo vệ an ninh dữ liệu phải gắn với bảo đảm an toàn người bệnh và tính liên tục của hoạt động khám, chữa bệnh.

Luật Khám bệnh, chữa bệnh quy định hồ sơ bệnh án phải được lưu giữ, bảo mật; nhiều loại hồ sơ có thời hạn lưu trữ từ 10 đến 30 năm, 70 năm hoặc vĩnh viễn. Bà Xanh nhấn mạnh đây không chỉ là dữ liệu chuyên môn mà còn là lịch sử sức khỏe và bí mật riêng tư của mỗi người.

Tuy nhiên, bảo vệ dữ liệu không có nghĩa là hạn chế việc khai thác dữ liệu hợp pháp phục vụ điều trị. Vì vậy, đại biểu đề nghị rà soát dự thảo luật theo hướng quy định rõ cơ chế chuyển, chia sẻ dữ liệu phục vụ hội chẩn, chẩn đoán, điều trị và thanh toán theo yêu cầu hợp pháp hoặc có sự đồng ý của người bệnh. Với dữ liệu đã mã hóa, có kiểm soát truy cập và lưu vết thì cần có quy trình, thời hạn xử lý phù hợp, tránh phát sinh thủ tục không cần thiết.

Khi áp dụng biện pháp kỹ thuật khẩn cấp, cần có cơ chế bảo đảm không làm gián đoạn hoạt động cấp cứu, điều trị nội trú và các dịch vụ y tế thiết yếu, bởi sự cố an ninh dữ liệu trong bệnh viện có thể trực tiếp ảnh hưởng đến an toàn của người bệnh.