Ngày 13/11/2026, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI, các đại biểu thảo luận tại hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kế toán, Luật Kiểm toán độc lập; cùng phương án xử lý thuế đối với doanh nghiệp dự án BOT điện có bảo lãnh, cam kết của Chính phủ về thuế.

Báo cáo tài chính “mỗi nơi một số liệu”

Thảo luận tại hội trường, đại biểu Phạm Trọng Nhân (Đoàn đại biểu Quốc hội TP. Hồ Chí Minh) nêu thực trạng một số doanh nghiệp sử dụng đồng thời hai hệ thống sổ sách kế toán, lập các báo cáo tài chính có số liệu khác nhau để cung cấp cho cơ quan thuế và ngân hàng.

Theo đại biểu, cùng một doanh nghiệp nhưng khi báo cáo với cơ quan thuế có thể thể hiện tình hình tài chính khó khăn, thậm chí thua lỗ. Trong khi đó, báo cáo gửi ngân hàng lại phản ánh bức tranh tài chính khả quan hơn nhằm tạo thuận lợi cho việc tiếp cận vốn vay.

Đại biểu Phạm Trọng Nhân cho biết, từ nhiều năm trước, ông đã thường xuyên nhận được các thư điện tử chào mời dịch vụ lập báo cáo tài chính, quyết toán thuế với cam kết giúp doanh nghiệp thể hiện tình hình tài chính theo hướng có lợi, đồng thời giảm số thuế phải nộp. Điều này cho thấy tình trạng “làm đẹp” báo cáo tài chính không phải hiện tượng mới xuất hiện.

Theo đại biểu, pháp luật hiện hành đã có quy định cấm cung cấp, công bố báo cáo tài chính có số liệu không đồng nhất trong cùng một kỳ kế toán. Dự thảo Luật lần này cũng bổ sung quy định nghiêm cấm đơn vị kinh doanh dịch vụ kế toán thông đồng với khách hàng để xác nhận số liệu sai sự thật.

Tuy nhiên, điểm hạn chế hiện nay là chưa có cơ chế đủ hiệu quả để phát hiện, đối chiếu các bản báo cáo tài chính mà doanh nghiệp gửi đến những cơ quan, tổ chức khác nhau. Khi thiếu dữ liệu liên thông, việc kiểm tra tính nhất quán của thông tin tài chính vẫn gặp nhiều khó khăn.

Đại biểu Phạm Trọng Nhân cho biết, từ tháng 7/2026, ngân hàng có trách nhiệm định kỳ chuyển dữ liệu về doanh nghiệp, người nộp thuế cho cơ quan thuế. Cơ quan thuế cũng đã ký quy chế trao đổi thông tin với Trung tâm Thông tin tín dụng quốc gia.

Dù vậy, việc trao đổi dữ liệu theo chiều ngược lại vẫn chưa được triển khai tương ứng. Ngân hàng hiện chủ yếu tiếp nhận báo cáo tài chính do doanh nghiệp tự cung cấp, chưa có cơ chế tiếp cận báo cáo tài chính, báo cáo quyết toán thuế mà doanh nghiệp đã nộp cho cơ quan thuế để thực hiện đối chiếu.

Đáng chú ý, trong quý I/2026, cơ quan thuế tiếp tục ghi nhận tình trạng doanh nghiệp vận hành song song hai hệ thống sổ sách kế toán. Trước thực tế này, cơ quan thuế đã yêu cầu các nhà cung cấp phần mềm cung cấp danh sách khách hàng để phục vụ công tác rà soát.

Cần kiểm soát cả phần mềm kế toán và trách nhiệm người lập báo cáo

Từ những bất cập nêu trên, đại biểu Phạm Trọng Nhân đề nghị bổ sung các giải pháp cụ thể vào dự thảo Luật nhằm ngăn chặn tình trạng doanh nghiệp lập nhiều bản báo cáo tài chính với số liệu khác nhau.

Một trong những đề xuất đáng chú ý là bổ sung tại điểm d khoản 2 Điều 71 của dự thảo quy định về việc tổ chức cơ sở dữ liệu báo cáo tài chính năm đã nộp, đồng thời cho phép ngân hàng tra cứu, đối chiếu khi có sự đồng ý của doanh nghiệp.

Theo đại biểu, báo cáo tài chính được nộp qua cổng thông tin của cơ quan thuế đều đã được cấp mã giao dịch. Do đó, có thể sử dụng mã này làm căn cứ nhận diện và đối chiếu báo cáo giữa các bên. Việc tra cứu chỉ được thực hiện khi doanh nghiệp chấp thuận, qua đó vừa tăng khả năng kiểm chứng thông tin, vừa bảo đảm yêu cầu bảo mật dữ liệu và bí mật kinh doanh.

Bên cạnh cơ chế chia sẻ dữ liệu, đại biểu cũng nhấn mạnh yêu cầu xác định rõ trách nhiệm của người ký báo cáo tài chính. Trước đây, khi cung cấp dịch vụ kế toán, người hành nghề phải ghi số giấy đăng ký hành nghề trên báo cáo. Tuy nhiên, dự thảo lần này bỏ loại giấy tờ nói trên nhưng chưa có quy định thay thế tương ứng.

Vì vậy, đại biểu Phạm Trọng Nhân đề nghị ghi số chứng chỉ chuyên môn của người ký ngay trên báo cáo tài chính. Theo ông, đây là căn cứ để xác định trách nhiệm của cá nhân đối với từng báo cáo được lập và gửi đến các cơ quan, tổ chức.

Một nội dung khác được đại biểu đề xuất là bổ sung vào Điều 13 quy định nghiêm cấm sản xuất, kinh doanh phần mềm kế toán có chức năng xóa, sửa số liệu đã ghi sổ mà không lưu lại dấu vết; đồng thời cấm các phần mềm cho phép vận hành song song hai hệ thống sổ sách cho cùng một kỳ kế toán.

Đại biểu cho rằng, việc hoàn thiện quy định cần hướng tới cả các đơn vị sản xuất, kinh doanh và cung cấp phần mềm kế toán, thay vì chỉ tập trung xử lý người sử dụng phần mềm sai mục đích. Bởi nếu công cụ vẫn cho phép chỉnh sửa, xóa dữ liệu không để lại dấu vết hoặc tạo lập nhiều hệ thống sổ sách, nguy cơ sai lệch thông tin kế toán sẽ tiếp tục tồn tại.

Những đề xuất này đặt ra yêu cầu hoàn thiện đồng bộ cả quy định pháp luật, cơ sở dữ liệu và trách nhiệm của các chủ thể tham gia hoạt động kế toán. Qua đó, góp phần nâng cao tính minh bạch, trung thực của báo cáo tài chính, hạn chế tình trạng doanh nghiệp sử dụng nhiều bộ số liệu để phục vụ những mục đích khác nhau.