Chiều ngày 20/10, tại Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI, Chính phủ trình dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh, Luật Quản lý ngoại thương và Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Dự thảo tập trung cải cách thủ tục hành chính, phân cấp thẩm quyền và xử lý những bất cập phát sinh trong thực tiễn, qua đó cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh.

Trình bày tờ trình, Bộ trưởng Công Thương Lê Mạnh Hùng cho biết dự án luật được xây dựng theo hướng thể chế hóa chủ trương của Đảng, bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật, phù hợp với các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên. Một trong những mục tiêu trọng tâm là giảm chi phí tuân thủ, tăng quyền chủ động cho địa phương và tạo điều kiện để doanh nghiệp phát triển trong bối cảnh kinh tế số.

Theo đề xuất của Chính phủ, dự thảo sẽ bãi bỏ, đơn giản hóa 20 thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh, phân cấp, phân quyền 10 nội dung, đồng thời tháo gỡ 31 vấn đề còn vướng mắc. Dự án gồm sáu điều, trong đó bốn điều sửa đổi các luật liên quan, một điều quy định hiệu lực thi hành và một điều về chuyển tiếp.

Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội tán thành sự cần thiết sửa đổi, bổ sung bốn luật, cho rằng việc điều chỉnh nhằm tháo gỡ điểm nghẽn thể chế, cải cách thủ tục và duy trì môi trường cạnh tranh lành mạnh. Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục rà soát để bảo đảm các quy định mới rõ ràng, khả thi, không tạo ra khoảng trống pháp lý hoặc phát sinh cách hiểu khác nhau khi thực hiện.

Cắt giảm thủ tục, tăng quyền chủ động cho doanh nghiệp

Ở Luật Thương mại, dự thảo đề xuất bãi bỏ ba nhóm điều kiện kinh doanh, bốn thủ tục hành chính, phân cấp một thủ tục và sửa đổi ba nội dung còn chồng chéo. Với Luật Cạnh tranh, hai thủ tục được đơn giản hóa theo phương thức điện tử, đồng thời một số quy định được hoàn thiện để phù hợp với mô hình kinh doanh mới và hoạt động trên nền tảng số.

Đối với Luật Quản lý ngoại thương, dự thảo đề xuất bãi bỏ hai thủ tục, đơn giản hóa chín thủ tục và phân cấp năm nội dung. Các sửa đổi tập trung xử lý vướng mắc liên quan đến tái nhập khẩu hàng hóa do doanh nghiệp Việt Nam sản xuất đã xuất khẩu, hoạt động ngoại thương tại khu hải quan riêng và chứng nhận, tự chứng nhận xuất xứ hàng hóa.

Những điều chỉnh này được kỳ vọng giúp doanh nghiệp giảm thời gian xử lý hồ sơ, hạn chế chi phí phát sinh và chủ động hơn trong hoạt động xuất nhập khẩu. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế còn phụ thuộc vào cách thức triển khai, sự thống nhất giữa các cơ quan quản lý và khả năng xử lý thủ tục trên môi trường điện tử.

Với Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, dự thảo phân cấp bốn nội dung và điều chỉnh một nội dung nhằm thống nhất với pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân. Đây là vấn đề ngày càng quan trọng khi doanh nghiệp mở rộng kinh doanh trực tuyến, sử dụng dữ liệu để cung cấp dịch vụ và cá nhân hóa trải nghiệm khách hàng.

Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị quy định rõ việc thu thập, sử dụng dữ liệu phục vụ thực hiện hợp đồng với dữ liệu dùng cho quảng cáo hoặc cá nhân hóa. Dự thảo cũng cần làm rõ quyền rút lại sự đồng ý của người tiêu dùng, cách xử lý dữ liệu của người chưa thành niên và nhóm dễ bị tổn thương.

Theo cơ quan thẩm tra, việc phân cấp, phân quyền cần đi kèm trách nhiệm giải trình, cơ chế kiểm tra, giám sát và nguồn lực thực hiện. Cùng với đó, cần đẩy mạnh số hóa thủ tục hành chính, xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung và hoàn thiện các văn bản hướng dẫn để tránh tình trạng quy định đã thay đổi nhưng quy trình thực hiện vẫn chưa được điều chỉnh đồng bộ.

Hoàn thiện quy định về cạnh tranh và bảo vệ người tiêu dùng

Bên cạnh mục tiêu cắt giảm thủ tục, nhiều nội dung của dự thảo cần được tiếp tục đánh giá kỹ về tác động pháp lý. Với Luật Thương mại, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị làm rõ nguyên tắc, tiêu chí và giới hạn điều chỉnh hạn mức khuyến mại, mức giảm giá tối đa, bảo đảm tính minh bạch và khả năng dự báo cho doanh nghiệp.

Các quy định về khuyến mại cũng cần tính đến đặc điểm giao dịch trên nền tảng số, nơi nhiều chương trình ưu đãi có thể được áp dụng đồng thời. Cơ quan thẩm tra lưu ý cần phân định rõ giữa hành vi vi phạm quy định về khuyến mại với hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh hoặc cạnh tranh không lành mạnh, tránh xử lý trùng lặp.

Đáng chú ý, đề xuất bãi bỏ các quy định về hợp đồng và toàn bộ Chương VII về chế tài của Luật Thương mại được đánh giá là thay đổi lớn về mặt pháp lý, không đơn thuần là loại bỏ những quy định trùng lặp. Ủy ban đề nghị bổ sung bảng đối chiếu giữa quy định bị bãi bỏ và quy định thay thế, đánh giá đầy đủ tác động, đồng thời làm rõ việc xử lý hợp đồng, tranh chấp và thời hiệu trong giai đoạn chuyển tiếp.

Đối với Luật Cạnh tranh, cơ quan thẩm tra cho rằng các tiêu chí xác định thị trường liên quan, thị phần và sức mạnh thị trường cần phản ánh đặc điểm của nền kinh tế số, nhất là các nền tảng có nhiều nhóm người dùng. Quy định về hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh, độc quyền và cạnh tranh không lành mạnh cần đủ rõ để xử lý vi phạm, nhưng cũng phải tránh can thiệp không cần thiết vào quyền tự do kinh doanh.

Trong lĩnh vực ngoại thương, dự thảo cần làm rõ thẩm quyền thành lập hoặc công nhận khu vực hải quan riêng, cơ chế kiểm soát chất lượng hàng hóa cấm xuất khẩu, nhập khẩu được đưa trở lại Việt Nam và khả năng tiêu thụ trong nước. Việc giao thêm thẩm quyền cho UBND cấp tỉnh cũng cần gắn với đánh giá năng lực chuyên môn, nhân lực và cơ chế hướng dẫn, kiểm tra của cơ quan Trung ương.

Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục phối hợp với các đơn vị xây dựng dự án Bộ luật Hình sự và Luật Xử lý vi phạm hành chính sửa đổi, nhằm bảo đảm thống nhất về quan điểm chính sách và nguyên tắc xử phạt.

Chính phủ đề nghị Quốc hội xem xét, cho ý kiến và thông qua dự án luật ngay tại Kỳ họp thứ hai theo quy trình một kỳ họp. Nếu được thông qua, các sửa đổi sẽ tạo cơ sở pháp lý cho việc đơn giản hóa thủ tục và tăng tính chủ động trong hoạt động kinh doanh. Dù vậy, tác động đối với doanh nghiệp sẽ phụ thuộc đáng kể vào chất lượng các quy định hướng dẫn, mức độ đồng bộ khi thực thi và khả năng giải quyết những vướng mắc đã được nhận diện.