Nấm mối trở thành ký ức của nhiều thế hệ người nhà quê

Ở một số tỉnh miền Đông Nam bộ, nấm mối cũng được tìm thấy rải rác trong các cánh rừng cao su. Nhưng để gọi tên “xứ sở” thì đồng bằng sông Cửu Long mới là quê hương của nấm mối, đặc biệt là theo… “tương truyền”, không có nấm mối ở đâu có thể qua mặt nấm mối Vĩnh Long (vùng Bến Tre cũ)

cả về số lượng lẫn chất lượng, do đất cát pha phù sa tại các vườn dừa tạo ra những cây nấm có độ ngọt đậm, thân mập và giòn dai đặc trưng mà nấm mối miền Đông hay Tây Nguyên không thể sánh bằng.

Có dịp về xứ dừa vào khoảng từ tháng 5 đến tháng 7 âm lịch, mời bạn “mục sở thị” không khí rộn ràng ở đây vào mùa thu hoạch nấm mối. Đó là một trải nghiệm chỉ dành cho những ai từng trải chứ không thể nói lý thuyết suôn.

Vào mùa, người ta có thể đi nhổ nấm 24/24 giờ trong ngày, bất kể khi nào có cảm hứng, có sự hoài nghi, suy đoán, thậm chí là chỉ.. đi cầu may. Nhưng tập trung đông nhất là vào lúc hừng đông. Trên khắp các nẻo đường, bất kể nam phụ lão ấu, mọi người í ới gọi nhau, nói cười rộn rã. Mục tiêu của họ là các góc vườn, chân ruộng, bờ rào, quanh các gốc cây mục hoặc chỗ có mô đất xốp. Đặc biệt là những nơi mà năm ngoái trước đã từng có nấm mọc.

Nấm mối thường mọc thành “từng đàn”. Những tai nấm màu xám trắng xuyên mặt đất ngoi lên, nằm xếp lớp có khi cả một khoảng đất rộng chừng bằng tấm đệm phơi lúa. Bạn càng cắm cúi nhổ, nấm cứ như từ đất chui lên, hiện ra, hiện ra khiến bạn không ngẩng mặt lên được.  

Từ món ăn dân dã…

Nấm mối được ưa chuộng bởi hương thơm và vị ngọt giòn rất đặc biệt, có thể chế biến thành nhiều món ăn ngon.

Dùng làm món ăn cơm thì có: Nấm mối nấu canh rau tập tàng với mướp hương, nấm mối kho tiêu, kho xả hay rang muối ớt…

Dùng làm món ăn chơi, được ưa thích nhất là bánh xèo với nhưn nấm mối và củ hủ dừa cuốn cùng các loại rau trong vườn nhà. Chấm ngập cuốn bánh xèo trong chén nước mắm chua chua, ngọt ngọt, cay cay, đưa lên miệng, cắn một cái. Thiệt là… vô cùng lợi hại.

Đặc biệt khi mix với nước cốt dừa, vị ngọt lịm của nấm mối thiên nhiên và vị béo ngậy của trái dừa tạo nên những món ăn vô cùng độc đáo. Nhưng đậm đà hương vị quê nhà hơn hết thảy phải kể đến món nấm mối xào lá cách nước cốt dừa, ăn nóng với muối ớt chanh. Vị ngọt giòn của nấm, vị béo của nước cốt dừa, mùi thơm dân dã của lá cách, một chút mặn của muối, một chút chua của chanh, một chút cay của ớt… hòa quyện cùng nhau chính là hương vị độc đáo không chỉ quyến rủ dân bản địa mà còn ru lòng thực khách.

… đến đặc sản của giới thượng lưu

Cho đến ngay thời khắc này, có thể khẳng định, nấm mối 100% là món quà thiên nhiên hào phóng của đất trời, không không thể nuôi trồng, càng không hề có bản sao.  

Khoảng một thập niên trở lại đây, trên thị trường xuất hiện một loại nấm có tên là Nấm mối đen (Black Termitomyces Heim). Do hình dáng của nó na ná và được gọi tắt là nấm mối, cho nên ban đầu nhiều người lầm tưởng Nấm mối đen là nấm mối thiên nhiên.

Tuy nhiên, nếu như nấm thiên nhiên được tạo thành từ nước bọt của con mối đất và mỗi năm chỉ có một mùa thì nấm mối đen được nuôi trồng bằng phôi nhân tạo trong môi trường mô phỏng điều kiện tự nhiên và sản xuất quanh năm.

Sự khác biệt về hương vị chính là điểm cốt lõi khiến cho người tiêu dùng ngày càng nhận ra giá trị của nấm mối thiên nhiên.

Tại Vĩnh Long - vùng Bến Tre cũ, trước đây chủ yếu là vườn dừa. Dừa mỗi năm được bồi gốc, đất thành gò cao dễ cho mối làm tổ. Sự chuyển đổi cây trồng, lạm dụng thuốc trừ sâu và phân hóa học; Cùng với môi trường sống ngày càng bị thu hẹp do tốc độ đô thị hóa, khiến loài mối không còn môi trường làm tổ. Nấm mối ngày càng ít đi cộng thêm nhu cầu săn lùng làm quà biếu và thưởng thức của giới sành ăn tại các thành phố lớn khiến cho cung vượt xa cầu.

Cách chục năm trước, chưa bao giờ người dân châu thổ Cửu Long có thể tưởng tượng có ngày nấm mối có giá từ 1.000.000 đến 1.500.000 đồng/kg mà lại luôn trong tình trạng "cháy hàng" như hiện nay.