Gắn phát triển nhà ở với bảo tồn văn hóa và bảo đảm công bằng xã hội

Sáng 22/10, thảo luận tại Tổ 16 (gồm Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh An Giang và Lai Châu) về dự án Luật Nhà ở (sửa đổi), các đại biểu đề nghị rà soát điều kiện để chính sách hỗ trợ đến được những người khó khăn nhất, đồng thời làm rõ tiêu chí tái định cư, bảo đảm sinh kế, việc làm và ổn định cuộc sống lâu dài của người dân.

Nhìn nhận từ góc độ văn hóa - xã hội, nhà ở không đơn thuần là tài sản hay sản phẩm bất động sản, mà là điều kiện thiết yếu bảo đảm an sinh xã hội, ổn định gia đình, phát triển con người và gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc, ĐBQH Vũ Minh Đạo (Lai Châu) tham gia góp ý nhiều nội dung vào dự thảo Luật Nhà ở (sửa đổi).

Về phát triển nhà ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số phải gắn với bảo tồn bản sắc văn hóa.

Theo đại biểu, nhà ở của đồng bào không chỉ là nơi cư trú mà còn là không gian văn hóa gắn liền với kiến trúc truyền thống, tập quán sinh hoạt và tính kết nối cộng đồng. Việc áp dụng mô hình nhà ở đô thị có nguy cơ làm biến dạng không gian làng bản và mai một bản sắc văn hóa.

Do đó, đại biểu đề xuất bổ sung yêu cầu bảo tồn kiến trúc truyền thống, cảnh quan và không gian văn hóa cộng đồng. Đồng thời, quy định rõ việc phát triển nhà ở nhiều tầng phải phù hợp với địa hình, nhu cầu thực tế và đặc điểm văn hóa của từng vùng, miền.

Đại biểu Vũ Minh Đạo (Lai Châu) đề xuất cần chính sách ưu tiên nhà ở cho đối tượng nam giới đơn thân trực tiếp nuôi con để bảo đảm tính công bằng và bình đẳng giới. Ảnh: QH

Về chính sách hỗ trợ nhà ở phải hướng tới đối tượng khó khăn nhất. Đại biểu nêu thực tế tại vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, nhiều hộ nghèo chưa có đất ở hợp pháp hoặc đã cư trú ổn định nhưng chưa đáp ứng điều kiện đăng ký thường trú. Đây chính là nhóm đối tượng có nhu cầu cấp thiết nhất về nhà ở nhưng lại bị loại khỏi phạm vi thụ hưởng chính sách.

Đại biểu Vũ Minh Đạo đề nghị việc rà soát chính sách ưu tiên nhà ở để bảo đảm tính công bằng và bình đẳng giới. Theo đại biểu, quy định ưu tiên người có từ 2 con đẻ trở lên (sinh từ ngày 1/5/2026) tại dự thảo Luật có ý nghĩa khuyến khích dân số, nhưng cần đánh giá toàn diện tính công bằng.

Về tác động xã hội: Hai hộ gia đình cùng thu nhập thấp, cùng có 2 con và khó khăn về nhà ở như nhau nhưng có thể nhận hỗ trợ khác nhau chỉ vì thời điểm sinh con chênh lệch ngắn (vài ngày hoặc vài tháng).

Về bình đẳng giới: Dự thảo ưu tiên "nữ giới độc thân đang nuôi con", nhưng chưa đề cập đến "nam giới đơn thân trực tiếp nuôi con" có hoàn cảnh tương tự.

Đại biểu đề xuất cơ quan soạn thảo cần làm rõ cơ sở lựa chọn mốc thời gian áp dụng và cung cấp báo cáo đánh giá tác động về dân số, bình đẳng giới. Đồng thời cần nghiên cứu bổ sung các tiêu chí bổ trợ như: mức độ khó khăn thực tế, số người phụ thuộc và trách nhiệm trực tiếp chăm sóc trẻ em để bảo đảm tính công bằng.

Mở rộng đối tượng thụ hưởng nhà ở công vụ và quản lý chặt nhà ở xã hội

Cùng tham gia thảo luận, ĐBQH Hoàng Quốc Khánh (Lai Châu) bày tỏ nhất trí cơ bản với những vấn đề mà Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đã nêu trong báo cáo thẩm tra. Góp ý quy định về nhà ở công vụ tại địa bàn khó khăn, theo đại biểu, điểm c khoản 1 Điều 50 chủ yếu gắn đối tượng với việc điều động, luân chuyển, biệt phái hoặc di chuyển nơi làm việc sau sắp xếp. Quy định này chưa bao quát rõ giáo viên, nhân viên y tế được tuyển dụng, bố trí đến công tác tại vùng đặc biệt khó khăn.

Theo đại biểu, tại các xã miền núi, vùng sâu, vùng xa, đặc khu và địa bàn khó khăn, tình trạng thiếu nhà ở công vụ cho đội ngũ viên chức, giáo viên, nhân viên y tế và cán bộ, công chức mới được tuyển dụng về cấp xã đang là vấn đề đáng quan tâm. Nhiều nơi, trụ sở làm việc đã chật hẹp trong khi người được điều động, tuyển dụng đến công tác không có chỗ ở và cũng khó thuê nhà do địa phương thiếu nhà cho thuê.

ĐBQH Hoàng Quốc Khánh (Lai Châu) phát biểu. Ảnh: Mạnh Hưng/Đại biểu Nhân dân

Theo đại biểu Hoàng Quốc Khánh, trong khi chờ xây dựng nhà ở công vụ, trụ sở và các trạm y tế mới theo định hướng, thời điểm triển khai vẫn chưa xác định rõ, khó khăn về chỗ ở tiếp tục ảnh hưởng đến đội ngũ công tác tại cơ sở. Đại biểu cho rằng, quy định tại điểm c khoản 1 hiện mới đề cập đến khoảng cách từ nơi ở đến trung tâm chính trị, trong khi điều kiện nhà ở tại các địa bàn vùng sâu, vùng xa cũng cần được quan tâm.

Đại biểu nhấn mạnh, nếu không có chính sách hỗ trợ về nhà ở, việc giữ chân đội ngũ viên chức tại các địa bàn khó khăn sẽ rất khó khăn. Trong khi đó, Nhà nước đang triển khai các chính sách thu hút nhân lực y tế, giáo dục nhằm nâng cao chất lượng khám, chữa bệnh và giáo dục ở vùng sâu, vùng xa.

Vì vậy, đại biểu đề nghị nghiên cứu bổ sung tại khoản 1 Điều 50 đối tượng giáo viên, nhân viên y tế và viên chức được tuyển dụng, bố trí công tác tại xã đặc biệt khó khăn, biên giới, hải đảo có khó khăn về chỗ ở.

ĐBQH Lương Quốc Đoàn (An Giang) bày tỏ quan tâm đến điểm e, khoản 1 Điều 68 về bán, cho thuê mua, cho thuê nhà ở xã hội. Dự thảo quy định trong thời hạn 5 năm, kể từ ngày bên mua nhà ở xã hội đã thanh toán đủ tiền mua nhà ở mà có nhu cầu bán nhà ở này thì chỉ được bán lại cho chủ đầu tư dự án đầu tư xây dựng nhà ở xã hội hoặc bán lại cho đối tượng thuộc trường hợp được mua nhà ở xã hội với giá bán tối đa bằng giá bán nhà ở xã hội này trong hợp đồng mua bán với chủ đầu tư dự án đầu tư xây dựng nhà ở xã hội.