Đến thương nhân cũng khóc

Cuối tháng 8 vừa qua, 24 doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu cùng đặt bút ký vào văn bản kiến nghị gửi chính quyền sở tại và Bộ Công thương (cơ quan quản lý nhà nước về quản lý và điều hành xăng dầu), để trải lòng về những khó khăn trong hoạt động kinh doanh xăng dầu, cũng như những bất cập trong công tác điều hành xăng dầu thời gian qua.

Minh chứng của sự điều hành bất cập đó là, trong bối cảnh giá xăng dầu thế giới biến động mạnh theo chiều hướng tăng cao nhiều tháng qua đã khiến nhiều doanh nghiệp bán lẻ xăng dầu, chủ yếu là doanh nghiệp nhỏ, doanh nghiệp tư nhân phải chịu lỗ liên tục do đầu mối, thương nhân phân phối chiết khấu mức xăng dầu rất thấp, thậm chí có thời điểm, mức chiết khấu chỉ còn 0 đồng nhưng vẫn không có hàng để nhập.

Nhưng ngay cả khi mức chiết khấu xăng dầu là 200 đồng/lít thì các đại lý cũng không đủ nguồn tài chính để duy trì kinh doanh. Hệ quả là các đại lý thời gian qua lỗ nặng, càng bán càng lỗ nhưng vẫn phải mở cửa, bởi nếu đóng cửa sẽ bị cơ quan quản lý tước giấy phép.

Không chỉ doanh nghiệp, đại lý bán lẻ kêu khó, ngay cả những đầu mối nhập khẩu, phân phối xăng dầu lớn cũng đang chìm trong lo lắng về tình trạng thiếu nguồn.

Cách đây 4 ngày, Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex), đã có văn bản khẩn gửi các bộ ngành liên quan, nêu rõ giá thành phẩm các mặt hàng xăng dầu hiện nay tăng giảm bất thường với biên độ rất mạnh, nhưng các yếu tố cấu thành trong giá cơ sở chưa được tính đủ từ kỳ điều hành ngày 11/7 đến nay, khiến các thương nhân gặp áp lực về tài chính và khó để chia sẻ thù lao, chiết khấu với đại lý.

Bên cạnh đó, nhiều cửa hàng ngừng bán dẫn tới nhu cầu dồn về Petrolimex, tạo nên áp lực lớn trong việc tạo nguồn vì lượng hàng tồn kho sụt giảm rất nhanh, trong khi việc mua hàng không thể bù đắp ngay lập tức cho sự thiếu hụt... Việc thiếu hàng cục bộ rất có khả năng xảy ra ở một số nơi, đặc biệt là địa bàn xa kho xăng dầu đầu mối, nếu công tác kiểm soát tồn kho và công tác vận chuyển không được phối hợp chặt chẽ.

Vẫn là căn bệnh cũ

Nhiều năm nay, một thực tế vẫn luôn tồn tại trên thị trường xăng dầu, đó là mỗi khi giá xăng dầu thế giới biến động tăng mạnh, không ít doanh nghiệp đầu mối nhỏ bỏ cuộc, khiến các doanh nghiệp nhà nước phải gánh thêm nhiệm vụ bù đắp lượng thiếu hụt của thị trường.

Vì thế, xử lý nghiêm các vi phạm về kinh doanh xăng dầu là việc hệ trọng và cần phải làm.Trong 2 tháng vừa qua, một biện pháp mạnh được coi là chưa từng có tiền lệ đến từ cơ quan chủ quản là Bộ Công thương khi tước giấy phép của 12 đầu mối kinh doanh xăng dầu.

Thế nhưng, trong ngày hôm qua (5/9), Công ty TNHH MTV Dầu khí TP.HCM (Saigon Petro) cùng một số doanh nghiệp vừa bị tước giấy phép đã gửi công văn khẩn lên Thủ tướng Chính phủ và Bộ trưởng Bộ Công thương khẳng định, doanh nghiệp này không hề vi phạm như quyết định của Thanh tra Bộ Công thương.

Bởi hiện tổng quy mô các đại lý, cửa hàng, đơn vị nhượng quyền mà Saigon Petro đang sở hữu (hơn 100 thương nhân nhượng quyền bán lẻ, hơn 1.000 cửa hàng bán lẻ xăng dầu) gấp nhiều lần so với quy định (tối thiểu gồm 10 cửa hàng bán lẻ thuộc sở hữu hoặc thuê; 40 tổng đại lý xăng dầu hoặc đại lý bán lẻ, thương nhân nhượng quyền bán lẻ). Tuy nhiên, do cách hiểu về "đại lý" và "thương nhân nhượng quyền" trong nghị định nghị định 95 sửa đổi nghị định 83 về kinh doanh xăng dầu chưa rõ ràng, dẫn đến quyết định xử phạt được xem là thiếu thuyết phục.

Mặc dù việc xử lý nghiêm, rút giấy phép của các đầu mối vi phạm là việc cần phải làm để thanh lọc những sâu mọt trong thị trường xăng dầu. Vấn đề là cần tính toán ra sao để đảm bảo nguồn cung và vận hành thị trường bán lẻ xăng dầu khi nghị định 95 yêu cầu các cửa hàng bán lẻ chỉ được kí hợp đồng mua xăng dầu với một đầu mối. Trong khi đó, 12 thương nhân đầu mối bị tước giấy phép, chiếm thị phần hơn 30% là con số không hề nhỏ.

Ngoài ra, trong bối cảnh cung cầu xăng dầu bất ổn như hiện nay, việc Bộ Công thương chậm công bố thông tin về các đầu mối xăng dầu bị tước giấy phép có thể khiến các hệ thống bên dưới mua nguồn đầu mối này sẽ khó khăn để tìm nguồn hàng thay thế, do vậy có nguy cơ thị trường xăng dầu tiếp tục rơi vào khó khăn cục bộ trên diện rộng, đặc biệt là khu vực phía Nam.

Do vậy, đã đến lúc cơ quan điều hành xăng dầu là Bộ Công thương cần nghiêm túc lắng nghe kiến nghị của doanh nghiệp để có động thái can thiệp kịp thời, linh hoạt. Bởi kết quả từ 3 đoàn kiểm tra tình hình xăng dầu trên cả nước của Bộ Công thương trong 4 ngày qua đều cho thấy, nhiều cửa hàng hết xăng dầu và chưa phát hiện có dấu hiệu găm hàng hay chờ giá.

PGS Đinh Trọng Thịnh, Giảng viên cao cấp của Học viện Tài chính cho biết, chỉ tính riêng việc quy định cứng nhắc về thời gian điều hành giá cố định 10 ngày/lần và gia hạn nếu trùng kỳ nghỉ lễ, trong khi nhu cầu xăng dầu diễn ra hàng ngày, và giá xăng dầu biến động hàng ngày, đã cho thấy những bất cập.

“Doanh nghiệp nhập khẩu giá cao, bán giá thấp do kỳ điều hành kéo dài vì trùng vào ngày nghỉ, dẫn đến việc thua lỗ, Nhà nước bắt họ bán cũng khó nên doanh nghiệp không muốn bán, tìm mọi cách để tránh bị phát hiện, xử phạt”, PGS. Đinh Trọng Thịnh nhấn mạnh.