“Mùa hoa sữa về thơm từng ngọn gió”*

Mấy ngày nay, tại nhiều khu vực ở thủ đô Hà nội, việc hoa sữa nở rộ, tỏa mùi hương "nồng nàn", khiến người dân bị ám ảnh. Có nhà phải đóng kín cửa, bật điều hòa liên tục; có nhà dùng vòi cao áp phun nước làm rụng hoa, thậm chí chuyển nhà đi nơi khác. Có cả kiến nghị di chuyển, thay thế bằng các loại cây khác.

Không còn là loài hoa “độc quyền” của Hà Nội, nhiều năm nay hoa sữa đã theo chân nhà quy hoạch “di cư” vào Sài Gòn và hiện trên một số tuyến đường TP.HCM, hoa cũng đang bắt đầu nở rộ.

Ai cũng biết hương thơm thoang thoảng của một vài bông hoa sữa sẽ tạo cảm giác lãng mạn, dễ chịu. Nhưng khi trồng tập trung quá nhiều cây trên một cung đường hoặc dày đặc trong khu dân cư, hoa nở rộ cùng lúc, mùi hương đặc quánh sẽ gây cảm giác rất khó chịu. Thậm chí hoa và quả cây hoa sữa phát tán trong không khí, còn gây kích ứng với người có cơ địa nhạy cảm.

Cây xanh đô thị không chỉ thuộc về thế giới của cảm xúc

Câu chuyện quy hoạch không phải là câu chuyện của thi ca nhạc họa. Và khi trở thành cây xanh đô thị, cây không còn thuộc về thế giới của cảm xúc. Trong quy hoạch, cây phải thuộc về thế giới của tri thức. Phải hiểu mỗi loài có những đặc tính khác nhau: kích thước khi trưởng thành, bộ rễ, tán lá, chu kỳ ra hoa, mùi hương, nhu cầu chăm sóc và khả năng thích nghi.

Đẹp, tất nhiên là tiêu chuẩn ưu tiên khi chúng ta chọn lựa cây trồng, đặc biệt là cây có hoa. Tuy nhiên với cây xanh đô thị, ngoài đẹp, còn phải tính đến nhiều chức năng quan trọng khác của cây như tạo bóng mát, điều hòa khí hậu, hỗ trợ đa dạng sinh học, cải thiện cảnh quan và chất lượng sống.

Hoa sữa đẹp và thơm trong ký ức của nhiều người, không ai phủ nhận điều đó. Nhưng để trở thành cây xanh đô thị, vẻ đẹp ấy cần được đặt trong những tính toán cụ thể về không gian, môi trường và đời sống con người.

Hoa sữa có còn “ngọt ngào đầu phố đêm đêm”? **

Do vấp phải phản ứng lớn, các cơ quan quản lý (tại Hà Nội) đã phải đưa ra các đề án kiểm soát mật độ và có kế hoạch thay thế, di dời bớt cây hoa sữa trong giai đoạn từ 3 đến 7 năm tới.

Chi phí của việc sửa sai này chắc cũng “kha khá”. Bao gồm chi phí khảo sát, bứng cây, vận chuyển, chăm sóc… Việc thay cây còn làm gián đoạn lợi ích sinh thái và cảnh quan, bởi cây thay thế cần nhiều năm mới có thể tạo bóng mát.

Tóm lại, đô thị là nơi cây xanh và con người cùng cộng sinh, cùng phát triển lâu dài. Vì thế, cây phải thực sự được quy hoạch dựa trên tri thức và trách nhiệm. Cây đô thị cần được đánh giá tổng thể về lợi ích sinh thái, sức khỏe, an toàn và khả năng thích nghi chứ không chỉ trồng theo cảm tính.

Đó là chuyện qua rồi. Giá mà ta không nên đợi cây lớn, phát sinh vấn đề bất cập rồi mới tính cách sửa sai vì tác động từ đặc tính của cây là có thể dự báo.

*Ca từ trong bài hát “Nhớ mùa thu Hà Nội” của Trịnh Công Sơn

** Ca từ trong bài hát “Hoa sữa” của Hồng Đăng