Băn khoăn về đối tượng phải đấu thầu

Luật Đấu thầu được Quốc hội thông qua trong tháng 11/2013 và chính thức có hiệu lực từ ngày 1/7/2014. Sau gần 9 năm thi hành, Luật Đấu thầu đã tạo cơ sở pháp lý quan trọng điều chỉnh hoạt động mua sắm, quản lý, sử dụng nguồn vốn, tài sản nhà nước.

Tuy nhiên, quá trình triển khai thi hành luật đã phát sinh không ít "lỗ hổng" như Luật Đấu thầu bị chồng chéo với nhiều luật khác; một số quy định về mua sắm chưa phù hợp với thực tế, làm ảnh hưởng đến tính tự chủ của doanh nghiệp, cũng như làm chậm tiến độ triển khai một số dự án... Chính vì vậy, dự thảo Luật Đấu thầu (sửa đổi) đã được Chính phủ gấp rút lấy ý kiến đóng góp rộng rãi để có thể trình lên Quốc hội tới đây.

Chia sẻ vướng mắc cụ thể tại Tọa đàm "Dự thảo Luật Đấu thầu (sửa đổi) và tác động đối với các doanh nghiệp", chiều 21/5, TS. Phan Ngọc Trung, nguyên thành viên HĐTV Tập đoàn Dầu khí Việt Nam (PVN) cho hay, dự án tổ hợp lọc hoá dầu Long Sơn chính là một minh chứng về những vướng mắc này. Cụ thể, những vướng mắc trong hợp đồng góp vốn, cùng những quy định ràng buộc của Luật Đấu thầu, Luật Doanh nghiệp cũ chỉ cho phép Tập đoàn Dầu khí Việt Nam được quyết định các dự án tối đa là 2.300 tỷ đồng (khoảng 100 triệu USD) trong khi con số này "chỉ là phần rất nhỏ" với một dự án dầu khí. Chính vì những vướng mắc này, PVN đã quyết định rút lui để các nhà đầu tư nước ngoài có thể triển khai dự án thuận lợi.  

Còn theo Chủ tịch Hiệp hội Các nhà thầu xây dựng Việt Nam (VACC) Nguyễn Quốc Hiệp, thực tiễn thời gian qua rất nhiều các gói thầu dù tổ chức đấu thầu rất đúng quy trình theo luật định, đáp ứng cả 8 tiêu chí về tư cách hợp lệ của nhà thầu trong Luật Đấu thầu theo Điều 5 luật đấu thầu 63/2014. Thế nhưng, trong giai đoạn thực hiện gói thầu thì mới xảy ra tình trạng nhà thầu không đủ năng lực hoạt động thi công thực hiện gói thầu.

Vì vậy, VACC đề nghị bổ sung về tư cách hợp lệ: Nhà thầu được chọn tham gia dự thầu phải là doanh nghiệp có năng lực hành nghề, năng lực hoạt động (Chứng chỉ hành nghề)...

“Tại thời điểm "chốt" hợp đồng, bên nhận thầu phải đáp ứng điều kiện năng lực hành nghề, năng lực hoạt động theo quy định của pháp luật về xây dựng” thì khi lựa chọn nhà thầu cũng phải đáp ứng tiêu chí này. Bên cạnh đó, cần bổ sung hoặc thay thế quy định “Có tên trong Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia trước khi phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư...”, ông Hiệp cho hay.

Ngoài ra, các quy định về đấu thầu còn "lỏng lẻo" khi quy định cụ thể về hồ sơ mời thầu trong khi đây là nội dung rất quan trọng, nếu quy định không chặt chẽ dẫn tới tình trạng “cài cắm” tiêu chí đánh giá, tạo sự cạnh tranh không bình đẳng, không lành mạnh trong quá trình tổ chức đấu thầu. Một số quy định trong văn bản hướng dẫn thực thi luật chưa chặt chẽ, dẫn tới tình trạng tùy tiện trong phát hành hồ sơ mời thầu...

Mở rộng đến đâu là phù hợp?

Nhấn mạnh để cân bằng lợi ích Nhà nước và sự linh hoạt của hoạt động sản xuất, kinh doanh cũng như sự đa dạng của thực tiễn, Ủy viên Thường trực Ủy ban Kinh tế Phan Đức Hiếu cho rằng, trong rất nhiều trường hợp, khi công ty con có sở hữu trên 50% vốn của doanh nghiệp nhà nước thì lợi ích của Nhà nước và lợi ích của các nhà đầu tư tư nhân khác là tương đương nhau. Do vậy, rất cần có cơ chế bảo vệ nhà đầu tư tư nhân để phù hợp với hoạt động sản xuất kinh doanh của họ, bảo đảm tính nhanh nhạy, vì lợi ích doanh nghiệp. 

Ngoài ra, hiện nay, nhiều doanh nghiệp nhà nước nắm một phần vốn điều lệ cũng đã thiết kế những quy trình, thủ tục đấu thầu phù hợp, bảo đảm tốt nhất lợi ích của các cổ đông và của chính doanh nghiệp, trong một số trường hợp, cơ chế bảo vệ lợi ích của họ thậm chí còn tốt hơn. Vì vậy, không nhất thiết phải áp dụng một quy trình cứng nhắc mà theo yêu cầu thực tế của doanh nghiệp và cổ đông.

"Với những lý do trên, nên cân nhắc chỉ giới hạn mở rộng đối tượng điều chỉnh đối với công ty con sở hữu 100% vốn doanh nghiệp nhà nước, không nên mở rộng phạm vi áp dụng của Luật Đấu thầu với đối tượng là doanh nghiệp có vốn của doanh nghiệp nhà nước trên 50% vốn điều lệ vì sẽ dẫn đến nhiều hệ lụy”, ông Hiếu đề xuất.

Đồng tình với ý kiến của ông Phan Đức Hiếu Luật sư Trương Anh Tú, Chủ tịch TAT Law Firm, khẳng định, việc loại bỏ quy định áp dụng đối với toàn bộ các dự án đầu tư có sử dụng vốn Nhà nước, vốn của doanh nghiệp nhà nước từ 30% trở lên, hoặc dưới 30% nhưng trên 500 tỷ đồng trong tổng mức đầu tư của dự án như luật hiện hành là điểm đột phá trong dự thảo.

"Để đảm bảo cơ chế cạnh tranh bình đẳng và ổn định đối với tất cả các thành phần kinh tế, việc loại bỏ quy định trên giúp các doanh nghiệp có vốn nhà nước được chủ động hơn trong việc đầu tư dự án, góp phần tạo nên quyền chủ động quyết định cho các tổ chức, cá nhân khác có tham gia góp vốn cùng nhà nước sẽ không bị ràng buộc bởi những quy định áp dụng đối với vốn nhà nước như trước đây. Đồng thời đảm bảo hài hoà lợi ích giữa nhà nước và các tổ chức cá nhân khác trong cùng “sân chơi" kinh tế”, ông Tú nhận định.