Khi khán giả nói “Tết này đi coi phim Trấn Thành”, đó không chỉ là một thói quen tiêu dùng mà còn là món quà, đồng thời cũng là “cái giá’’ với nhà sản xuất. Giá của niềm tin, giá của kỳ vọng, giá của việc họ ''không được phép'' làm ra một bộ phim dở.

Trong nhiều năm liền, Trấn Thành bước vào “Mùa phim Tết” không chỉ với tư cách một đạo diễn ăn khách, mà như một người mang “sứ mệnh văn hóa” - điều khiến anh vừa khát khao chạm tới những cột mốc doanh thu chưa từng có, vừa liên tục khẳng định rằng tiền bạc là đích đến cuối cùng trong hành trình điện ảnh của riêng mình. 

Doanh thu: Thước đo cần thiết nhưng không phải tối thượng 

Trấn Thành không né tránh những câu hỏi về doanh thu, ngược lại, anh thẳng thắn: “Nói không muốn doanh thu là không đúng”. 

Với anh, doanh thu là câu trả lời, là lời phản hồi từ thị trường rằng dự án đó có đi đúng hướng hay không. Anh cũng không xem doanh thu là một “cuộc đua” với ai khác, anh so sánh thị trường phim Tết như một ‘’hội chợ’’, một sân chơi chung: “Mỗi nhà làm phim bày ra một gian hàng, khán giả thích gì thì ghé vào mua sắm, không có chuyện một cửa hàng nội thất phải “đấu” với quầy hamburger”.

Trong cách nhìn ấy, doanh thu không còn là chiến thắng trước ai, mà là sự tồn tại hợp lý của sản phẩm. Trấn Thành nói ''Chỉ cần phim “không lỗ” đã là thành công, tôi mong mình đủ lực để làm phim tiếp, như thế đã là thắng!''. 

Tuy nhiên, song song với lời phủ nhận việc mình “chạy theo con số”, Trấn Thành cũng từng thẳng thắn bày tỏ tham vọng phá kỷ lục doanh thu phòng vé tại Việt Nam. 

Từ việc không dám nghĩ tới một bộ phim có doanh thu 400 tỷ đến việc chứng kiến “Bố già”, “Nhà bà Nữ”, “Mai” lần lượt vượt qua chính những cột mốc trước đó, anh đặt ra một câu hỏi tu từ: “Tại sao tôi không có quyền tin mình sẽ làm ra một bộ phim nghìn tỷ đầu tiên của Việt Nam?”.

Anh không coi tiền là đích đến, nhưng coi việc phá kỷ lục là một minh chứng cho con đường mình đang đi, là kết quả của việc sản phẩm điện ảnh mình làm ra được đám đông đón nhận và khẳng định giá trị. Mâu thuẫn này không phải là sự giả dối, mà chính nó đang phản ánh đúng tâm thế của một người vừa là nghệ sĩ, vừa là nhà sản xuất đang đứng giữa một thị trường giàu tiềm năng và luôn biến động không ngừng. 

Nghệ thuật: Không làm dở, không hổ thẹn 

Nếu phải rút gọn triết lý làm phim của Trấn Thành trong một câu, thì đó là: “Quan trọng nhất là không làm dở!”. 

“Với vai trò là một đạo diễn và nhà sản xuất, tôi có những yêu cầu gắt gao trong việc định hình tác phẩm của mình. Thay vì ám ảnh thành tích, tôi chọn ám ảnh chất lượng’’ - Anh nói tiếp, rằng mình sẵn sàng quay hai ngày cho một cảnh chỉ dài hai phút, sẵn sàng trả tiền thêm một ngày quay mới chỉ để diễn viên đạt được trạng thái tinh thần tốt nhất. Anh chấp nhận ekip than phiền vì sự kỹ tính, miễn là sản phẩm cuối cùng không khiến anh xấu hổ với chính mình. 

Ở đây, nghệ thuật không nằm ở sự cầu kỳ bề mặt, mà nằm ở quyết định không thỏa hiệp, không tiết kiệm thời gian diễn xuất, không cắt giảm cảm xúc chỉ vì chi phí, không chọn giải pháp “đủ xài” cho một bộ phim tết.

Điều này lý giải vì sao Trấn Thành liên tục phản bác định kiến rằng phim có bối cảnh đơn giản thì ít tốn tiền. Với anh, tiền nằm ở thời gian, ở nhạc phim, ở thiết bị, ở việc dám quay lại nếu chưa đạt, và ở marketing đủ mạnh để khán giả biết đến sự tồn tại của bộ phim.

Điểm khác biệt lớn nhất giữa Trấn Thành và nhiều nhà làm phim tết khác nằm ở cách anh nói về khán giả. Một câu nói của khán giả đã theo anh suốt nhiều năm: “Dịp Tết, gia đình tôi mỗi người ở một nơi khác nhau, ước muốn được tề tựu về nhà, cùng nhau coi một bộ phim, để có  thêm cơ hội gần gũi”.

Với Trấn Thành, phim tết không chỉ để giải trí, đó còn là một hoạt động xã hội, một cái cớ để cả nhà ngồi cạnh nhau trong bối cảnh đời sống hiện đại đang xé nhỏ các mối quan hệ. Trấn Thành tự đặt cho mình một “sứ mệnh” xây dựng văn hóa xem phim tết chất lượng. Không chỉ xem cho vui, cười xòa rồi về mà là xem một bộ phim hay, tử tế, xứng đáng để bỏ tiền. 

Tạo nền móng cho nghệ sĩ trẻ 

Nhìn chung qua các bộ phim của Trấn Thành, người ta dễ bắt gặp những cái tên mới hơn là những nghệ sĩ quen thuộc trên màn ảnh. Trần Tiểu Vy, Văn Mai Hương, Pháo hay Ly Ly không phải những diễn viên điện ảnh dày dạn, nhưng chính sự “chưa định hình” của họ lại là lợi thế lớn.

Trấn Thành nổi tiếng kiểm soát nhịp cảm xúc và cấu trúc nhân vật, những gương mặt mới chưa có thói quen diễn xuất sẽ dễ được dẫn dắt theo tinh thần câu chuyện mà anh muốn kể, đồng thời đây cũng là một động thái thử nghiệm, chấp nhận thử thách của thị trường. 

Nghệ sĩ trẻ cũng đại diện cho thế hệ cảm xúc mới của khán giả, họ mang theo ngôn ngữ, nhịp sống và cảm xúc của thế hệ mới, giúp câu chuyện gia đình không bị già hóa, vẫn chạm được khán giả trẻ mà không đánh mất khán giả lớn tuổi.  

Tầm nhìn đầu tư văn hoá: Khi phim tết không phải là một sản phẩm mùa vụ

Việc liên tục chọn tết - thời điểm áp lực lớn nhất về kỳ vọng lẫn rủi ro, không đơn thuần là nước cờ doanh thu, mà còn là cách Trấn Thành chủ động đặt sản phẩm của mình vào không gian văn hóa chung của xã hội. 

Tết không phải mùa giải trí thông thường, tết là thời điểm ký ức, truyền thống, gia đình và cảm xúc cộng đồng cùng xuất hiện. Khi một bộ phim chen chân được vào thời điểm này, thì nó không chỉ chứng minh được chất lượng hay doanh thu cho riêng mình mà còn dần định hình thói quen văn hóa, tạo ra một “khung tham chiếu” cho thị trường phim Việt qua từng năm.

Trong bối cảnh đó, Trấn Thành vừa là người hưởng lợi từ thị trường, vừa đóng vai trò nhà đầu tư văn hóa thực hành, tự gánh rủi ro để kéo mặt bằng chất lượng đi lên. Trấn Thành xem văn hóa là một lĩnh vực đầu tư nghiêm túc, thay vì chỉ là cuộc chơi ngắn hạn theo mùa. 

Ở tầm vĩ mô hơn, những nỗ lực cá nhân như Trấn Thành đang dần gặp điểm giao với chuyển động của các khối doanh nghiệp lớn, khi những cái tên như FLC, Sun Group, Vingroup cũng đã chính thức mở hướng đầu tư vào lĩnh vực văn hoá, công nghiệp sáng tạo. Điều này cho thấy thị trường đã bước sang một giai đoạn mới, khi văn hoá, điện ảnh và những trải nghiệm tinh thần có thể tạo ra giá trị kinh tế lẫn ảnh hưởng xã hội bền vững. 

Câu hỏi cuối cùng, cũng là câu hỏi lớn nhất: Trấn Thành muốn được nhớ đến như thế nào? 

Không phải chỉ là người làm phim tết có doanh thu cao nhất, anh hiểu rất rõ rằng mọi kỷ lục sinh ra để bị phá, doanh thu hôm nay có thể trở thành con số bình thường của ngày mai; điều anh nghĩ nhiều hơn là trạng thái cảm xúc, khi khán giả nhắc đến phim tết của anh, họ nhớ đến một khoảng thời gian gia đình ngồi cạnh nhau, cùng cười, cùng khóc. 

Ở đây, di sản mà Trấn Thành hướng tới không phải là một trường phái điện ảnh, mà là một thói quen văn hóa. Khi phim tết trở thành một “cuộc hẹn gia đình”, người làm phim lúc đó không chỉ bán vé, mà bán một trải nghiệm xã hội. 

Tuy nhiên, di sản ấy vẫn gắn chặt với tên tuổi cá nhân của Trấn Thành, chừng nào thị trường phim Tết còn phụ thuộc vào một vài cái tên bảo chứng, chừng đó việc chuyển giao thế hệ vẫn còn dang dở. Trấn Thành hiểu điều này, và chính anh cũng thừa nhận rằng sẽ có lúc phải nhường chỗ.

 Nếu một ngày không còn làm phim tết, điều Trấn Thành mong muốn không phải là lời tiếc nuối, mà là cảm giác: “Ít nhất, đã có một giai đoạn, phim tết Việt Nam được làm tử tế”.

Trần Nguyên Thảo